ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΣΜΑΤΑ ΣΤΑ ΒΑΤΙΚΑ

Του Γιάννη Ψαρράκη  ( Βιογραφικό & αρθρογραφία )  

Για άλλη μία φορά πραγματοποιήθηκαν οι εκδηλώσεις του Βατικιώτικου καρναβαλιού, και κατά γενική ομολογία καθόλου δεν ικανοποίησαν, συνεχίζοντας την εκφυλιστική τους πορεία.

Η λέξη προέρχεται μάλλον από τις λατινικές λέξεις carrus navalis, που σημαίνει ναυτικό αμαξίδιο. Οι ρίζες του σημερινού καρναβαλιού χάνονται στα βάθη της αρχαιοελληνικής παράδοσης, στα Ελευσίνια Μυστήρια, και τις Διονυσιακές τελετές. Η παρουσία αρμάτων συνδέεται με τη μεταφορά του Ιερού Πέπλου της Αθηνάς από τον Παρθενώνα, πάνω σε μικρογραφία πλοίου που κυλούσε σε τροχούς.

Επίσης ο Διόνυσος σε αγγειογραφίες απεικονίζεται να μεταφέρεται πάνω σε τέτοιο πλοιάριο. Οι τελετές αυτές ήταν βαθιά ριζωμένες στην λαϊκή παράδοση, που μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού, όσο και αν αντιμετωπίστηκαν εχθρικά από την Εκκλησία, δεν έγινε δυνατό να εξαλειφθούν από τη λαϊκή συνείδηση (Κλήμης Αλεξανδρείας, Ιωάννης Χρυσόστομος). Για τούτο και έγινε προσπάθεια τα έθιμα αυτά τροποποιημένα να ενταχθούν και να συνδυαστούν με την θρησκευτική παράδοση, όπως άλλωστε και άλλα ειδωλολατρικά έθιμα και τελετές ( πυροβασία κ.λπ).

Τον 7ο μ.Χ αιώνα, στην εν Τρούλλω Οικουμενική Σύνοδο θεσπίστηκαν Ιεροί Κανόνες που απαγόρευαν την μεταμφίεση στο άλλο φύλλο, καθώς και το να φοριούνται μάσκες. Η εορτή ονομάστηκε Απόκρεω, Από(χαιρετώ) κρεω(κρέας), και συνδυάζεται με τις Λατινικές λέξεις carne (κρέας) και vale (χαιρετώ). Εκτός από την αρχαία Ελλάδα το μασκάρεμα συναντάται από το 2000 π.Χ στη Μεσοποταμία και τη Βαβυλώνα. Οι τελετές αυτές κυριαρχούνται από ενθουσιασμό, ευθυμία και σκωπτική διάθεση. Κυρίαρχα στοιχεία αποτελούν, τα πειράγματα, τα φαλλικά σύμβολα, και η σάτιρα για κακώς κείμενα πρόσωπα και κα τα στάσεις στα τοπικά δρώμενα.

Το φετινό βατικιώτικο καρναβάλι, χωρίς να υστερεί σε δαπάνες και θέματα, αποτελούσε μάλλον ένα Χολιγουντιανό κακέκτυπο με ελάχιστες επαφές με την λαϊκή μας παράδοση. Και αυτό φαινόταν έντονα στο γεγονός ότι παρά τις καλές καιρικές συνθήκες και την κοσμοσυρροή, δεν υπήρχε επαφή και συμμετοχή του κόσμου στα δρώμενα. Μία παθητική παρακολούθηση ενός αναμενόμενου υπερθεάματος, χωρίς φαντασία, συμμετοχή, και ουσία. Το υπερθέαμα του νοβοπάν και του φελιζόλ, με διάρκεια ζωής μόνο μιας ώρας.

Μου ήλθαν στη μνήμη καρναβάλια της εποχής του 85-90. Τότε που τα πορτοφόλια δεν ήταν φουσκωμένα για πολυδάπανα καρναβάλια και η πραγματοποίησή τους βασιζόταν στην διάθεση, τη συμμετοχή, το κέφι, την ευρηματικότητα, την αναβίωση της λαϊκής παράδοσης. Θυμήθηκα τότε που ένας συμπαθητικός τουρμποκίνητος γαϊδαράκος με έδρα "Ψαφάκι", εκτελούσε μεταφορές και έκλεβε την παράσταση.

Τότε που ένα ζευγαράκι μασκαρεμένων γερόντων, χωρίς χορηγίες και δυσθεώρητες δαπάνες, με τα σκέρτσα τους και το κέφι τους, γινόντουσαν η ψυχή ολόκληρου του καρναβαλιού, παρασέρνοντας με τα πειράγματά τους στους ρυθμούς και στους χορούς τους όλους όσους παρακολουθούσαν. Προσπαθούσα να βρω έναν σοβαρό λόγο που πρέπει να γίνεται αυτό το καρναβάλι, και πέρα από το ότι για μία μέρα επιδρά θετικά και ζεσταίνει οικονομικά την αγορά, δεν μπορούσα να βρω άλλο λόγο.

Ένα πλαστικό καρναβάλι, που τη συμμετοχή σιγά σιγά αντικαθιστά η εργολαβική ανάθεση, με ελλιπή την επαφή με τα δρώμενα του τόπου, με τη σάτιρά του, με την αναβίωση της πλούσιας λαϊκής μας παράδοσης. Ένα καρναβάλι που στηρίζεται σε κουρασμένους συντελεστές, και παράγει ένα απρόσωπο και αμέτοχο κοινό και αυτοσκοπός γίνεται το υπερθέαμα και ο εντυπωσιασμός. Οι διαστάσεις και τα μεγέθη. Είναι φανερό ότι το καρναβάλι αυτό, αν και απορροφά σημαντικούς οικονομικούς πόρους, δεν παράγει ανάλογα αποτελέσματα. Είναι αμφίβολο αν παράγει πολιτισμό, αφού δεν ακουμπά και δεν αναβιώνει τη λαϊκή μας παράδοση, αλλά μας εκτρέπει σε αλλόφερτα πρότυπα. Και αυτό υπονομεύει τη λαϊκή μας παράδοση. Που σιγά σιγά χάνεται γιατί εμείς φροντίζουμε να μην την περάσουμε, να μην την κληρονομήσουμε στις επόμενες γενιές.

Βεβαίως ο τόπος χρειάζεται τις καρναβαλικές εκδηλώσεις και τα καρναβαλικά δρώμενα, γιατί αυτά είναι αναπόσπαστα στοιχεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Όμως αυτά αυστηρά θα πρέπει να εδράζονται στην ουσία και τη φιλοσοφία της λαϊκής μας παράδοσης και στην αναβίωσή της.

Δεν χρειάζεται χρήμα, για να μην ξεχνάμε ότι είμαστε απόγονοι του Αριστοφάνη.

( Δημοσίευση Εφημερίδας ''ΤΑ ΒΑΤΙΚΑ'' φύλλο 271 - Μάρτιος 2009 )