Του Τζώρτζη Ανωμήτρη
           
Δημοσιεύουμε δύο έγγραφα σχετικά με την εγκατάσταση δημοτικού σχολείου θηλέων σε ιδιωτική κατοικία στη Νεάπολη. Το πρώτο είναι ακριβές αντίγραφο πρωτοτύπου το οποίο εξαφάνισε  ο χρόνος. Χρησιμοποιήθηκε  για  τη σύνταξη ενοικιαστηρίου συμβολαίου και είναι επικυρωμένο από τον δήμαρχο Βοιών , Ιωάννη Π. Σαραντίτη, με την υπογραφή του και τη σφραγίδα του Δήμου Βοιών. Είναι ευανάγνωστο και το δίνουμε σε φωτοτυπία χωρίς μεταγραφή. Δεν γνωρίζουμε την αιτία που ανάγκασε το αρμόδιο υπουργείο να απ ευθύνει τηλεγραφική διαταγή στο Επαρχείο της Επιδαύρου Λιμηράς και όχι εντολή για άμεση τακτοποίηση υπόθεσης σχολικού ενδιαφέροντος στη Νεάπολη. Από τη μελέτη  του εγγράφου φαίνεται ότι ο
συντάκτης  του ήταν ενήμερος σχετικά με προσφορές κτηρίων για στέγαση του σχολείου , είχε ο ίδιος προκρίνει μεταξύ αυτών το κτίσμα του Δημ. Δανή  και είχε απορρίψει  τις προσφορές  των άλλων. Σημαίνει αυτό ότι οι τοπικές αρχές  και κοινωνικοί παράγοντες  της Νεάπολης , με δικά τους κριτήρια,  δεν κατάφεραν να λύσουν έγκαιρα το θέμα και το σχολικό έτος έφτανε στο τέρμα του.

Από αυτή την αιτία,  όπως  και  από  την υπηρεσιακή  πίεση  του υπουργείου, πηγάζει  το προστακτικό ύφος του επαρχούντος ,  Ανάστ . Χαϊδογιάννη, και ο ανοίκειος  και  επιτακτικός λόγος,  «εξουσιοδοτείσαι όπως συνάψης μισθωτικόν συμβόλαιον», προς  το πρόσωπον του δημάρχου
Βοιών. Όμως, η συμπεριφορά  αυτή,  είχε  άμεσο αποτέλεσμα.  Σε  λίγες ημέρες συντάσσεται και
υπογράφεται συμβολαιογραφική πράξη, στη Νεάπολη, από τον δήμαρχο Ι.Π.Σαραντίτη και τον ενοικιαστή Δήμ. Δανή και βεβαιώνεται  με την υπογραφή των μαρτύρων, Π .Σ .Κορωναίου  και
Παναγ. Φωτεινάκου. Το δεύτερο έγγραφο με τίτλο, ενοικιαστήριον είναι συμβολαιογραφική  πράξη  με την  οποία  το  σχολείο αυτό αποκτά  δικαίωμα στέγασης σε ιδιωτικό κτίσμα και αρχίζ ει αμέσως η λειτουργία του. Επει δή σε πολλά σημεία το κείμενο είναι δυσανάγνωστο, εν μέρει από την ταχυγραφία του συμβολαιογράφου ,  εν μέρει και από τη φθορά που επιφέρει στα υλικά δημιουργήματα ο χρόνος,
δίνουμε  το  έγγραφο  σε μεταγραφή και όχι σε φωτοτυπία. Εξοικονομείται έτσι και ο χώρος του
εντύπου που καταχωρίζει την προσφορά μας αυτή. Δίνουμε το έγγραφο: «Ενοικιαστήριον» "Εν Νεαπόλει των Βοιών και εν τη οικία του Ιωάννου Μανάκου ένθα συμβολαιογραφώ, ενώπιον  εμού  του  Συμβολαιογράφου  Βοιών Ελευθερίου  Κατσούλη,  κατοικο εδρεύοντος ενταύθα, σήμερον την δεκά την  του μηνός  Απριλίου, ημέραν Σάββατον του χιλιοστού οκτακοσιοστού  εννενηκοστού δευτέρου  έτους επί  παρουσία των μαρτύρων Παναγιώτου Χ. Φωτεινάκου,
υποδηματοποιού και Παναγιώτου Σ. Κορωναίου κτηματία κατοίκων ενταύθα γνωστών μοι, ενηλίκων πολιτών Ελλήνων  και μη εξαιρετέων, εμφανισθέντες οι γνωστοί  μοι, ενήλικες  και εις ουδεμίαν του νόμου εξαίρεσιν υπαγόμενοι, αφ’ ενός ο Δημή τριος Π. Δάνης, καφφεπώλης και αφ’  ετέρου ο Ιωάννης Π. Σαραντίτης, Δήμαρχος Βοιών, ως  αντιπρόσωπος  του δημοσίου, δυνάμει της υπ' αριθμόν τετρακόσια εβδομήκοντα του τρέχοντος 1892 - εννεακοστού δευτέρου έτους- εγγράφου διαταγής του Επάρχου Επιδαύρου Λιμηράς, αντίγραφον της οποίας  προσαρτάται  εν  τω παρόντι, αμφότεροι κάτοικοι ενταύθα, εζήτησαν και δήλωσαν ο μεν πρώτος, Δάνης, ότι ενοικιάζει επί πενταετίαν προς το δημόσιον το ανώγειον της ενταύθα εν Νεαπόλει των Βοιών κειμένης εκ θόλου (καμάρας) οικίας αυτού έχοντος μίαν σάλαν, μίαν κάμαραν και εμβαδόν όπου υπάρχει εξώστης δια του οποίου και η εμβασία του ανωγείου δια της έξωθεν της οικίας ξύλινης κλίμακος και προσέτι λιακωτόν προς το αρκτικόν μέρος και μικρόν από πατον επί του προαυλίου δια να χρησιμεύση ως διδακτήριον των θηλέων και υπό τους εξής όρους , α) Η ενοικίαση λογιζομένη δια πέντε ολόκληρα συνεχή έτη άρχεται από την δεκάτην πέμπτην παρελθόντος μηνός Μαρτίου του τρέχοντος έτους και λήγει την δεκά την πέμπτην Μαρτίου του 1897 - εννενηκοστού εβδόμου έτους, β)το ενοίκιον συμφωνηθέν μεταξύ των συμβαλλομένων ορίζεται εις δραχμάς δέκα επτά(17) κατά μήνα και θέλει πληρώνεται κατά το τέλος του εκάστου μηνός προς τον ιδιοκτήτην παρά του επαρχιακού ταμείου δι’ εντάλματος του επί των εκκλησιαστικών και της δημόσιας εκπαιδεύσεως Υπουργείου, γ) ο ιδιοκτήτης οφείλει να ενεργεί τας απαιτουμένας και υποδεικνυομένας υπό της διευθύντριας του σχολείου μερικάς επισκευάς κατά το διάστημα της μισθώσεως μηδόλως ευθυνομένου του δημοσίου δια της εις την εν λόγω οικίαν ως εκ της συνήθους χρήσεως επερχόμενης βλάβης αίτινες θέλουσιν αναπληρούσθαι εκάστοτε υπό του ιδιοκτήτου της οικίας και εν περιπτώσει αρνήσεως αυτού το δημόσιον θέλει έχει το εκλεκτικόν δικαίωμα ή να εκτελή απ’ ευθείας τας επισκευάς ταύτας κρατούν εκ του ενοικίου την δι' αυτάς δαπάνην ή να διαλύη μονομερώς την μίσθωσιν άνευ ουδεμιάς προς αποζημίωσιν υποχρέσεως, δ) εάν το σχολείον των θηλέων καταργηθή ή εάν το δημόσιον ήθελεν αποκτήσει οπωσδήποτε ή χρησιμοποιήση κεκτημένον οίκημα αυτού δια διδακτήριον των θηλέων η μίσθωσις θέλει διαλύεται αυτοδικαίως χωρίς να έχει ο ιδιοκτήτης ουδέν δια τού το δικαίωμα
αποζημιώσεως. Ο δεέτερος Ιωάννης Π. Σαραντίτης, Δήμαρχος Βοιών, ότι έκαμε και δέχεται υπό την εκτεθεί σαν ιδιότητά του την ενοικίασιν της ως είρηται οικίας ήτις θέλει χρησιμεύσει ως σχολείον, εν Νεάπολει, των θηλέων υπό τους εκτεθέντας όρους επί τω συμφωνηθέντι ενοικίω δραχμάς δέκα επτά κατά μήνα, πληρωτέων εις τον ιδιοκτήτην κατά μήνα δι’ εντάλματός του επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως Υπουργείου. Επί τη αιτήσει των συνετάχθη το παρόν όπερ ανεγνώσθη ευκρινώς και εντόνως εις πάντας και βεβαιωθέν
υπογράφεται παρά πάντων. του Τζώρτζη Ανωμήτρη
Από τον: Αντιναύαρχο Π.Ν. εα Κ. Καταγά
Οι συμβαλλόμενοι Ι.Π. Σαραντίτης - Δ. δάνης
οι μάρτυρες:
Π.Σ. Κορωναίος Παναγ. Φωτεινάκος

Η ίδρυση δημοτικού σχολείου θηλέων στη Νεάπολη, στα 1892, ήταν συνέπεια της αύξησης του πληθυσμού της. Η πλησιέστερη προς τον χρόνον αυτόν απογραφή του πληθυσμού της χώρας έγινε στα 1889
3.Στην απογραφή αυτή η Νεάπολη είχε 1186 κατοίκους, εκτός από τον πληθυσμό των οχτώ άλλων χωριών του Δήμου, του Αγίου Νικολάου, Βελανιδίων, Ελαφονήσου,Καστανιάς,Λαχίου,Μεσοχωρίου, Παραδεισίου και
Φαρακλού, με πληθυσμό 3945 κατοίκων. Συνολικά ο πληθυσμός των
Βοιών ανερχόταν σε 5131 κατοίκους. Τα χωριάτου Κάμπου των Βοιών δεν είχαν ακόμα σχηματιστεί όπως είναι σήμερα.
Δεν γνωρίζουμε τη χρονική διάρκεια του ενοικιαστηρίου,
αν δηλαδή και μετά το έτος 1897 συνεχίστηκε να χρησιμοποιείται ως δημοτικό σχολείο θηλέων η «εκθόλου(καμάρας)ανώγειος οικία» του Δ.Δάνη. Γνωρίζουμε όμως, σύμφωνα με μαρτυρίες εγκρίτων και αξιοπίστων προσώπων ότι χρησιμοποιήθηκε για το σκοπό αυτό οικία στο Κέντρο της Νεάπολης και η οποία σήμερα ανήκει στον κ. Παναγ. Χρ. Τσάκο. Είναι κληρονομιά από τη μάνα του, Πηνελόπη συζ. Χρ. Τσάκου και θυγατέρα του Παναγιώτη Αλεξανδράκη από τον οποίο προικίστηκε με το σπίτι αυτό.

Εκεί λοιπόν, σε αυτό το κτίσμα του τέλους του Ιθ΄ ή των αρχών του
Κ΄ αι, στην οδό Ειρήνης και Φιλίας σήμερα, μεταστεγάστηκε, γύρω στα 1910,το δημοτικό σχολείο θηλέων της Νεάπολης.Η Νεάπολη τότε, σύμφωνα με την απογραφή του πληθυσμού της χώρας, στα 1907, είχε πληθυσμό 1615 κατοίκους, εκτός του πληθυσμού των
οχτώ άλλων χωριών, του δήμου, Αγίου Νικολάου,
Βελανιδίων, Ελαφονήσου, Κάμπου, Καστανιάς, Λαχίου ,Μεσοχωρίου και
Φαρακλού, που ανερχόταν σε 4059 κατοίκους και μαζί με τους 1615 της Νεάπολης όλος ο δήμος έφτανε στους 5674 κατοίκους.
Το σπίτι αυτό μετά τη λήξη του ενοικιοστασίου χρησιμοποιήθηκε
ως ραφείον γυναικείας ενδυμασίας από την Τασία Σκαλκόγιαννη, αδερφή
του Νίκου Σκαλκόγιαννη που βρήκε τραγικό θάνατο από έκρηξη νάρκης σε παραλία των Βατίκων στα μεταπολεμικά χρόνια

Σημ.
1. Αντίγραφο εγγράφου διαταγής του Επάρχου Επιδαύρου Λιμηράς, αρ. 470, 3 Απριλ. 1892. Μολόι.
2. Ενοικιαστηρίον. Αριθ. 978, 10 Απριλίου 1892,Νεάπολη.
3.- 4. Μιχ. Χουλιαράκη: Γεωγραφική Διοικητική και πληθυσμιακή εξέλιξη της Ελλάδος 1821-1971 τομ. Α μέρος ΙΙ Αθήνα 1974.

( Δημοσίευση Εφημερίδας ''ΤΑ ΒΑΤΙΚΑ'' φύλλο 259 - Μάρτιος 2008 )