Στην Δημοσιογράφο Καλλιόπη Λιβανού

Τα Βάτικα είναι περιοχή ιδανική για μια ήπιας μορφής γεωτουριστική και οικοτουριστική ανάπτυξη.

Κωνοφόρα δέντρα, γιγαντιαίες δρύες και ροδοφύκη έρχονται να προστεθούν στους γνωστούς φοίνικες του απολιθωμένου δάσους της περιοχής των Βατίκων. Ο καθηγητής Παλαιοντολογίας και Παλαιοβοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ευάγγελος Βελιτζέλος, μιλά στα «ΒΑΤΙΚΑ» για τις νέες γεωλογικές ανακαλύψεις στην περιοχή μας. Δεν παραλείπει, ωστόσο, να αναφερθεί και στα πολλά προβλήματα που δημιουργεί στην ολοκλήρωση του έργου του Γεωπάρκου η γραφειοκρατία και η αναβλητικότητα των αρμόδιων φορέων, αλλά και στην επείγουσα ανάγκη προστασίας του μοναδικού αυτού Μνημείου της Φύσης...

- Εξηγείστε μας, για μια ακόμη φορά, κ. Βελιτζέλο, το γιατί τα απολιθώματα που υπάρχουν στην Αγία Μαρίνα, τον Κόρακα και την ευρύτερη περιοχή των Βατίκων, είναι «μοναδικά», όπως τα έχετε πολλές φορές χαρακτηρίσει. Πού ακριβώς έγκειται αυτή η “μοναδικότητα; ”

-H μοναδικότητά τους έγκειται τόσο στην ποικιλία των απολιθωμένων ειδών, όσο και στην έκταση που αυτά καταλαμβάνουν (από την Αγία Μαρίνα, στον Καβομαλιά μέχρι τον Κάμπο και την Ελαφόνησο), αλλά και στον τρόπο απολίθωσής τους. Είναι η πρώτη φορά που, σε μια συγκεκριμένη περιοχή, ανακαλύπτονται τόσες εκατοντάδες ριζικοί κόμβοι δέντρων, ηλικίας 2 με 3 εκατομμυρίων χρόνων, οι οποίοι, μάλιστα, απολιθώθηκαν με έναν εξαιρετικά σπάνιο τρόπο: δεν πυριτιώθηκαν από τις τέφρες κάποιου ηφαιστείου, όπως π.χ. στη Λέσβο, αλλά «ασβεστώθηκαν», εξαιτίας της ανόδου της θάλασσας. Αρχικώς είχαμε πιστέψει ότι επρόκειτο μόνον για φοίνικες. Σήμερα, όμως, έπειτα από ενδελεχή επιστημονική μελέτη, έχουμε στα χέρια μας όλα εκείνα τα επιστημονικά τεκμήρια για να αποδείξουμε, πέραν κάθε αμφισβήτησης, ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα μεικτό φοινικόδασος, στο οποίο οι φοίνικες μπλέκονται μαζί με κωνοφόρα δέντρα και πλατύφυλλα. Για παράδειγμα, στην Αγία Μαρίνα, κατά την τελευταία επίσκεψη της ερευνητικής μας ομάδας, που αποτελείται από ειδικούς επιστήμονες του Πανεπιστημίου και του Μουσείου του Βουκουρεστίου, διαπιστώσαμε ότι δίπλα ακριβώς στον κορμό ενός φοίνικα, φύεται ο κορμός ενός πλατύφυλλου, το ένα είδος κυριολεκτικά πάνω στο άλλο! Κι αυτό συνεχίζεται σε ολόκληρη την ακτογραμμή, έως την Ελαφόνησο. Εντοπίσαμε ακόμα και αποτύπωμα από κλαδί, το οποίο ανήκει σε δέντρο της οικογένειας των κυπαρισσίδων…

Εκτός από τους κορμούς που βλέπουμε στην ακτογραμμή, υπάρχουν επίσης και οι τεράστιοι κορμοί στο βουνό, στην περιοχή του Μεσοχωρίου…

-Καταρχάς, να σας πω ότι πριν από 2,5 με 3 εκατομμύρια χρόνια, ακριβώς στο Μεσοχώρι ήταν η παλαιοακτή, εκεί έφτανε, δηλαδή, το επίπεδο της θάλασσας. Πράγματι, λοιπόν, αυτοί οι γιγάντιοι κορμοί μας είχαν προβληματίσει. Έπειτα όμως από μικροσκοπικές μελέτες, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για τεραστίων διαστάσεων δρύες, βελανιδιές, δηλαδή, γεγονός επίσης μοναδικό.

Προς το παρόν, έχουμε εντοπίσει γύρω στους 30 κορμούς. Θα πρέπει να υπάρχουν πολλοί περισσότεροι. Δυστυχώς, σε κάποιες περιπτώσεις, έχουν καταστραφεί, διότι βρίσκονται μέσα σε κτήματα και οι αγρότες, προκειμένου να κάνουν τις εργασίες τους -και μη γνωρίζοντας, βεβαίως, τη σπουδαιότητα αυτού του πέτρινου όγκου που βρισκόταν στο χωράφι τους- είτε τους ισοπέδωσαν είτε τους πέταξαν έξω.

Επειδή εκτιμούμε ότι η πρωτοτυπία των συγκεκριμένων ευρημάτων υπόσχεται ότι η περιοχή αυτή έχει πολλά ακόμη να μας αποκαλύψει, είμαστε αποφασισμένοι, ακόμη κι όταν ολοκληρωθεί το τρέχον πρόγραμμα που αφορά τα Βάτικα, να προστρέξουμε είτε στον Δήμο είτε στη Νομαρχία, προκειμένου να συνεχιστεί η έρευνα. Ένα από τα μελλοντικά μας σχέδια είναι να χαρτογραφηθούν εκ νέου όλες οι περιοχές που έχουν εντοπιστεί απολιθώματα, να καθορίσουμε, κατά εποχές, τη στάθμη της θάλασσας και της παλαιοακτής, να τεκμηριώσουμε το παλαιοανάγλυφο που προκύπτει και να αναζητήσουμε, βάσει αυτού, νέα απολιθώματα.

- Οι εκπλήξεις, όμως, από την περιοχή των Βατίκων, κ. Βελιτζέλο, δεν σταματούν εδώ…

-Όπως φαίνεται, όχι… Σε πρόσφατη επίσκεψή μας στην περιοχή, με συνεργάτη μου από το Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου, ανακαλύψαμε, απέναντι από την Ελαφόνησο -ας κρατήσουμε, προς το παρόν, κρυφό το πού ακριβώς- ίσως τα καλύτερα απολιθωμένα θαλάσσια φύκη, τα οποία είναι γνωστά με το όνομα «ροδοφύκη». Μια ακόμη ανακάλυψη μεγάλης επιστημονικής σπουδαιότητας…

-Αν δεν κάνω λάθος, παρόμοιες μορφές απολιθωμάτων με αυτές που συναντούμε στα Βάτικα έχουν εντοπιστεί μόνον στη Βάρνα της Βουλγαρίας και την Αυστραλία. Εκεί, όμως, έχουν χαρακτηριστεί ως «στρωματόλιθοι ανόργανης προέλευσης». Υπήρξε, μάλιστα, μια αντίστοιχη φιλολογία και για τα απολιθώματα των Βατίκων…

-Έτσι είναι. Η ερευνητική μας ομάδα, όμως, είναι 100%, για να μην σας πω 200%, πεπεισμένη ότι και στη Βάρνα και στην Αυστραλία, έχει γίνει ένα τεράστιο επιστημονικό λάθος. Καλό θα είναι για αυτά τα θέματα να αποφαίνονται επιστήμονες της Παλαιοβοτανικής, με εξειδίκευση, μάλιστα στους φοίνικες…Έτσι, λοιπόν, επειδή τα τελευταία χρόνια ακούστηκαν πολλά και διάφορα από διαφόρους, ο επόμενος στόχος μας είναι, να πάμε στη Βουλγαρία και την Αυστραλία και να κάνουμε μια επιστημονική ανακοίνωση, απολύτως τεκμηριωμένη, ότι «κύριοι, κάνατε λάθος». Όσον αφορά τα Βάτικα, η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών διεθνώς αναγνωρίζεται, αυτή τη στιγμή, ως μία από τις καλύτερες στον κόσμο και, ως εκ τούτου, δεν θα επιτρέψουμε σε αδαείς, που προσπαθούν να υποβαθμίσουν το Γεωλογικό Μνημείο της περιοχής, να έχουν άποψη για το θέμα. Τα επιστημονικά δεδομένα μας επιβεβαιώνουν, με αδιάσειστα στοιχεία.

- Η εικόνα που μας δίνετε για την περιοχή είναι αυτή ενός παλαιοντολογικού θησαυρού, μιας σύγχρονης «Ατλαντίδας» για την επιστήμη σας. Όμως, έχουν περάσει περίπου 10 χρόνια από τότε που για τα πρώτα ευρήματα ενημερώθηκαν ο Δήμος και η επίσημη Πολιτεία και τα πράγματα, όσον αφορά την ανάδειξη και τη λειτουργία του Γεωπάρκου, προχωρούν πολύ αργά, επιβεβαιώνοντας, μάλλον, τη ρήση κάποιου επιφανούς πολιτικού που είχε δηλώσει: «Τι να κάνουμε, αυτή είναι η Ελλάδα…»

-Πράγματι. Δέκα χρόνια μετά, δεν είμαστε ικανοποιημένοι από την εξελικτική πορεία των εργασιών και δεν κρύβουμε τον προβληματισμό μας… Αυτή τη στιγμή που μιλάμε (21 Δεκεμβρίου) δεν έχει υπογραφεί, ακόμη, η σχετική σύμβαση του Δήμου με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, παρότι πριν 3 μήνες, το Πανεπιστήμιο ολοκλήρωσε -με ίδιους πόρους- τη συντήρηση 33 απολιθωμένων κορμών στην Αγία Μαρίνα και τον Κόρακα, όπως ακριβώς προέβλεπε η σχετική μελέτη που έχουμε υποβάλλει. Κάναμε, δηλαδή, τους κορμούς αυτούς «αδιάβροχους», ώστε να μην μπορεί να τους διαπεράσει το θαλασσινό νερό και να μην μπορούν το κύμα και το αλάτι να τους διαβρώσουν και να επισπεύσουν την αποσύνθεσή τους. Βεβαίως, σε τακτά χρονικά διαστήματα θα πρέπει να γίνονται και εργασίες επανασυντήρησης, αλλά και κάθε χρόνο να συντηρούνται επιπλέον 10 κορμοί, είτε στην Αγία Μαρίνα είτε στον Κόρακα είτε στον Κάμπο είτε στην Πούντα είτε κάπου αλλού.. Από την πλευρά μας, σε συνεργασία με το ΤΕΙ Αθηνών, έχουμε ολοκληρώσει το 85% του προγράμματος που έχουμε, μέχρι στιγμής, αναλάβει. Πρέπει, λοιπόν, σύντομα ο Δήμος και η Αναπτυξιακή Εταιρεία «ΠΑΡΝΩΝ» να κάνουν κι αυτοί το καθήκον τους και να υπογραφεί η σύμβαση, προκειμένου να αποδεσμευθούν τα σχετικά κονδύλια και να προχωρήσει το έργο. Αυτό που ακούμε εδώ και καιρό είναι το ότι «βρισκόμαστε στο τελικό στάδιο». Οι καθυστερήσεις, όμως, δυστυχώς, συνεχίζονται…Ελπίζω τα πράγματα να «τρέξουν» πιο γρήγορα, ούτως ώστε σε 5 - 6 μήνες να δει, επιτέλους, κι ο απλός πολίτης, πέρα από τα λόγια, ότι κάτι γίνεται σ’αυτήν την περιοχή.

- Όλα αυτά τα χρόνια, φύλαξη δεν υπάρχει, κατασκηνωτές στήνουν τις σκηνές τους στις απολιθωματοφόρες περιοχές, στην Αγία Μαρίνα και αλλού, θεωρώντας καλό, όταν φεύγουν, να παίρνουν κι ένα μικρό σουβενίρ…

-Από την πλευρά μου, έχω πολλές φορές κάνει παρατηρήσεις στους αρμόδιους φορείς για όλα αυτά τα ζητήματα και έχω μιλήσει προσωπικώς και με τον Δήμαρχο. Μάλιστα, τις επόμενες μέρες πρόκειται να συντάξω μια σχετική έκθεση διαμαρτυρίας προς τον Δήμο Βοιών αλλά και τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λακωνίας, με την οποία επειγόντως θα ζητώ την επίσπευση των διαδικασιών προστασίας της περιοχής.

Είναι απαραίτητη, πλέον, μετά και τις συντηρήσεις, η συστηματική αστυνόμευση του χώρου. Επίσης, πρέπει άμεσα να μπουν πινακίδες - στα σωστά σημεία - με αυστηρές προειδοποιήσεις. Δεν μπορεί να είναι σε εξέλιξη μια τόσο μεγάλη επένδυση, ευρωπαϊκού επιπέδου και να αφήνουμε την περιοχή απροστάτευτη, έρμαιο του καθενός που θέλει να κατασκηνώσει ή να σπάσει και να πάρει κομμάτια από κορμούς και απολιθωματοφόρες ζώνες. Αν είναι έτσι, προς τι τόσα έξοδα, τόσες μελέτες, τόσα σχέδια…

- Ποια ακριβώς μορφή θα πάρει ο χώρος της Αγίας Μαρίνας, στον οποίον επικεντρώνεται η παρούσα μελέτη, με την ολοκλήρωση των έργων;

-Απ’ ό,τι ξέρω, πρόκειται να αρχίσουν σύντομα κάποιες τεχνικές εργασίες στο χώρο, για παγκάκια, κάποια καντίνα και λοιπά… Εγώ ζήτησα, κατ’ αρχάς, να μου σταλεί από τον Δήμο η σχετική μελέτη. Πιστεύω ότι χρειάζεται στενή συνεργασία της Δημοτικής Αρχής με το Πανεπιστήμιο και θα πρέπει το Πανεπιστήμιο να έχει την επίβλεψη αυτών των τεχνικών εργασιών, ούτως ώστε να μην υπάρξουν καταστροφές, αλλά και προκειμένου να συμπεριληφθούν, πιθανότατα, κι άλλες τοποθεσίες στους περιπατητικούς διαδρόμους του Γεωπάρκου. Για παράδειγμα, πέρα από την Αγία Μαρίνα -που είναι ένας τόπος ανεπανάληπτος- προς τον Καβομαλιά, υπάρχει μια μικρή χερσόνησος με μεγάλο γεωλογικό αλλά και αρχαιολογικό ενδιαφέρον (εντοπίζεται θαλαμοειδής λαξευτός τάφος).

Επειδή, κατά καιρούς, έχουν γίνει αρκετές καταστροφές και στην Αγία Μαρίνα, αλλά και στον Κάμπο, με δρόμους κ.τ.λ. κι επειδή οι κάτοικοι των περιοχών αυτών είναι πολύ ευαισθητοποιημένοι, καλό θα είναι το Πανεπιστήμιο να έχει γνώση των τεχνικών εργασιών που θα γίνουν στον συγκεκριμένο χώρο της Αγίας Μαρίνας ή σε άλλες απολιθωματοφόρες ζώνες. Σε γενικές γραμμές, δεν λέμε να μην γίνει ένας δρόμος ή ένα έργο. Αλλά εάν υπήρχε συνεργασία, θα μπορούσαμε τους κορμούς που καταστράφηκαν να τους έχουμε απομακρύνει και συντηρήσει, ούτως ώστε αργότερα να πάρουν, μελλοντικώς, τη θέση τους σε ένα Μουσείο. Είμαστε υπέρ της ανάπτυξης, παράλληλα, όμως, είμαστε πολύ αυστηροί όταν υπάρχει η καταστροφή έστω κι ενός κορμού. Και πρέπει να γίνει κατανοητό από την Πολιτεία κι απ’ όλους ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα μοναδικό Γεωλογικό Μνημείο. Ε, βέβαια, έτυχε να έχει τη λάθος πατρίδα: την Ελλάδα…

- Τι θα μπορούσε να προσφέρει στην ανάπτυξη του τόπου η ολοκλήρωση του Γεωπάρκου, με βάσει την εμπειρία της Λέσβου, του Έβρου και άλλων περιοχών και δεδομένου ότι ετησίως τα Βάτικα αποτελούν το πέρασμα δεκάδων χιλιάδων τουριστών προς τα Κύθηρα και την Ελαφόνησο;

-Είμαι βέβαιος ότι το Μουσείο και το Γεωπάρκο θα έχουν μεγάλη βιωσιμότητα και θα προσφέρουν και πολλές θέσεις εργασίας, στον τόπο. Και ας μην ξεχνάμε ότι η περιοχή δεν έχει μόνον γεωλογικό αλλά και μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Κι όλα αυτά, σε συνδυασμό με ένα εξαιρετικό, παρθένο φυσικό περιβάλλον. Ο κόσμος δεν θα έρχεται μόνον για να περάσει απέναντι, στα Κύθηρα ή την Ελαφόνησο, αλλά ειδικά για την περιοχή των Βοιών, για να θαυμάσει αυτό το εξαιρετικό Μνημείο της Φύσης. Και, βέβαια, μην έχετε την παραμικρή αμφιβολία, ότι όλα τα Πανεπιστήμια του κόσμου και όλοι οι ειδικοί στον τομέα της Γεωλογίας και της Παλαιοβοτανικής, θα σπεύσουν να οργανώσουν γεωλογικές εκδρομές στην περιοχή. Η περιοχή είναι ιδανική για μια ήπιας μορφής γεωτουριστική και οικοτουριστική ανάπτυξη.

- Βεβαίως, κ. Βελιτζέλο, θα γνωρίζετε ότι έχουν προταθεί άλλες μορφές ανάπτυξης, μέσω προγραμμάτων για αιολικά πάρκα και εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας…

-Είμαι γνωστός πολέμιος των ανεμογεννητριών. Δεν πιστεύω, βάσει και των τελευταίων δεδομένων από την εμπειρία μας παγκοσμίως, ότι προσφέρουν σπουδαία πράγματα στην παραγωγή «καθαρής» ενέργειας και, μάλιστα, καταστρέφοντας ένα τόσο όμορφο φυσικό περιβάλλον. Ήμουν αντίθετος και στη Λέσβο. Έχω εκφράσει διεξοδικώς τις απόψεις μου και στο περιοδικό «ΕΠΑΘΛΟΝ», που εκδίδεται στην Πελοπόννησο. Ελπίζω ότι οι κάτοικοι των Βατίκων και τα οικολογικά κινήματα της Πελοποννήσου δεν θα επιτρέψουν την εγκατάσταση αιολικών πάρκων στην περιοχή.

Κλείνοντας αυτή τη συζήτηση, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους πρωτεργάτες της ανάδειξης, διάσωσης και προστασίας του απολιθωμένου δάσους, από τον Άγιο Νικόλα, αλλά και τους φίλους από τη Νεάπολη, που συμπαραστάθηκαν στο έργο της ερευνητικής μας ομάδας, όλες τις φορές που κατεβήκαμε ως «μοναχικοί λύκοι», στα Βάτικα. Θα έχω την ευκαιρία να μιλήσω πιο αναλυτικά για το θέμα, στο πλαίσιο της ημερίδας που θα ακολουθήσει την παράδοση του όλου έργου.

( Δημοσίευση Εφημερίδας ''ΤΑ ΒΑΤΙΚΑ'' φύλλο 256 - Δεκέμβριος 2007 )